Bireysel Emeklilik Kanunu, 07.04.2001 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmış ve Kanun'un 27'nci maddesi hükmü gereğince, yayım tarihinden altı ay sonra 07.10.2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bireysel Emeklilik Kanunu;

• Mevcut kamu sosyal güvenlik sisteminin bir tamamlayıcısı olarak
• Bireylerin emekliliklerine yönelik tasarruflarının yatırıma yönlendirilmesi
• Emekliliklerinde katılımcılara ek bir gelir sağlayarak refah düzeylerinin artırılması
• Ekonomiye uzun vadeli kaynak yaratılarak istihdamın artırılması
• Kalkınmaya katkıda bulunulması
• İhtiyaçlarının giderilmesi amacıyla düzenlenmiştir.

Sistem, gönüllü katılıma ve belirlenmiş katkı esasına göre emeklilik dönemleri için katılımcıların çalışırken tasarrufta bulunmalarına dayanmaktadır.

Bireysel Emeklilik Kanunu, emeklilik şirketlerinin çalışma izni alabilme koşulları, çalışma, yönetim ve denetim esasları, bireylerin sisteme katılma ve ayrılmaları ile emekli olabilme koşulları, emeklilik yatırım fonlarının kuruluşu, faaliyete geçmesi, ödenen katkı paylarının bu fonlar da toplanması, saklanması ve değerlendirilmesi, emeklilik şirketlerinin, fonların, portföy yöneticilerinin ve saklayıcıların denetlenmesi, Bireysel Emeklilik sistemi ile ilgili aracılık hizmetleri, kamuya açıklanacak bilgilerin kapsamı ve Bireysel Emeklilik ile ilgili diğer hususları içermektedir.

Bireysel Emeklilik Kanunu'nda hüküm bulunmayan hallerde, sermaye piyasası ve sigortacılık mevzuatının genel hükümleri uygulanacaktır.

Bir emeklilik şirketi ile emeklilik sözleşmesi imzalayarak sisteme dahil olmak isteyen kişiler için, medeni haklarını kullanma ehliyetine sahip olmak yeterli olacaktır.

Emeklilik sözleşmesinin tarafları, medeni hakları kullanma ehliyetine sahip, Bireysel Emeklilik hesabına katkı yapan veya adına emeklilik hesabı açılan katılımcı ile Bireysel Emeklilik şirketidir.

Hazine Müsteşarlığı, sicile kaydettiği Bireysel Emeklilik aracısına aracılık yapma yetkisini ve sicil numarasını gösteren bir tanıtım kartı verecektir. Aracılar bu kartı ibraz etmeden faaliyette bulunamazlar. Her türlü işlemde sicil numarası kullanılacaktır.

Bireysel Emeklilik Kanunu'nda belirtilmiş, emeklilik şirketlerince üstlenilen sorumluluklar şunlardır;

• Hazine müsteşarlı'ğınca emeklilik sözleşmeleri için belirlenmiş koşullarla bankalardan hizmet almak
• Katkı paylarının Müsteşarlıkça belirlenmiş kurallara göre en geç iki iş günü içerisinde fona yönlendirilmesini sağlamak ve emeklilik hesaplarının ve ilgili diğer kayıtların güncelleştirilmesini sağlamak.
• Portföy yöneticilerinin, emeklilik şirketinin genel portföy yönetim stratejisine uygun şekilde fon portföylerini yönetmesini sağlamak (ilk yıllarda yüksek getirili riskli varlıklara yatırım yapılarak tasarruflarınızda hızlı büyümenin gerçekleştirilmesi, emeklilik dönemine yaklaşılan yıllarda sabit getirili az riskli varlıklarla büyüyen tasarruflarınızda ihtiyatlı davranılması)
• Bireysel Emeklilik hesaplarında gerekli şeffaflığı sağlamak ve katılımcıların günlük hesap bilgilerine kolayca ulaşabilmelerini sağlamak.
• Fon portföyünde yer alan varlıklar, mali tablolar, fon performansı gibi konularda katılımcılara periyodik olarak bilgi akışını sağlamak.
• Bilgi, belge ve tablolar ile Bireysel Emeklilik kayıt sistemini Hazine Müsteşarlığı ve Sermaye Piyasası Kurulunun belirleyeceği kurallara uygun olarak hazırlamak
• Hazine Müsteşarlığı'nın belirleyeceği usuller çerçevesinde şirketin, Sermaye Piyasası Kurulu'nun belirleyeceği usuller çerçevesinde fonun iç denetimini sağlamak
• Bireysel Emeklilik hesaplarının ve emeklilik faaliyetlerinin sürekliliğini ve fon varlıklarının korunmasını sağlamak üzere, kayıtların ve varlıkların saklanması konusunda gerekli tedbirleri almaktır.
• Bunlara ek olarak Hazine Müsteşarlığınca Emeklilik şirketlerine ek sorumluluklar getirilebilir.

Bireysel Emeklilik şirketleri, katılımcıların ödedikleri katkı paylarını emeklilik şirketine ulaşmasının ardından iki iş günü içerisinde yatırıma yönlendirmek zorundadırlar. Bu kuralın yerine getirilememesi halinde emeklilik şirketi katılımcının dahil olacağı fonun son aylık getirisinin iki katı tutarındaki gecikme cezasını katılımcının hesabına eklemek zorundadır.

Aynı şekilde, emeklilik şirketi, katılımcının Müsteşarlıkça belirlenmiş kurallara uygun başka bir emeklilik şirketine birikimlerini aktarılmasını istemesi üzerine bu isteği yedi iş günü içerisinde gerçekleştirememesi halinde, katılımcının dahil olacağı fonun son aylık getirisinin iki katı tutarındaki gecikme cezasını katılımcının hesabına eklemek zorundadır.

Bireysel Emeklilik aracıları, çalışmaları sırasında, katılımcıların hak ve menfaatlerini korumak, katılımcının verdiği emirlere uygun hareket etmek, mesleğin gereklerine uymak, görevlerini iyi niyet ve dürüstlükle yürütmek ve doğru bilgi vermekle yükümlüdürler.

Sisteme katılabilecek kişilerin, emeklilik şirketi ile imzalayacakları emeklilik sözleşmelerinde,

• kişinin sisteme girişi,
• sistemden ayrılması,
• emeklilik hakkı kazanması,
• katkı paylarının ödenmesi,
• katkıların Bireysel Emeklilik hesaplarında takip edilmesi ve fonlarda yatırıma yönlendirilmesi,
• emeklilik şirketi tarafından katılımcıya veya lehdarına yapılacak ödemelerin temelleri,
• tarafların diğer hak ve yükümlülükleri ile ilgili konular yer alacaktır.

Ayrıca Sermaye Piyasası Kurulu'nun görüşü alınarak Hazine Müsteşarlığı'nca belirlenecek başka ayrıntılarda uygun görülmesi halinde sözleşmede yer alacaktır.

Katılımcı, Bireysel Emeklilik sisteminde vatandaşlık numarası (mernis no denilmektedir) ile tanımlanacaktır.

Bireysel Emeklilik sistemine katılmak isteyen kişilere Bireysel Emeklilik numarası olarak da kabul edilecek, bir numara verilecektir. Müsteşarlıkça belirlenen esaslara göre katılımcının ilk sözleşmesini düzenleyen şirket tarafından sözleşme yürürlükte kaldığı sürece değişmeyen ve başka şirketlere aktarım sırasında da değişmeyecek sabit bir numara verilecektir.

Sözleşme şu kısımları içerecektir : Sözleşme şu kısımları içerecektir :

• Emeklilik Planı: Bireysel Emeklilik sözleşmesinin hangi teknik esaslara göre uygulanacağını belirtir. Emeklilik planı temel olarak, giriş aidatı, yönetim ve fon işletim giderleri, yatırım ve (isteğe bağlı) risk bileşenleri ile bunlara ilişkin hesaplamaları ve tabloları içerir.

Hazine Müsteşarlığı, gerekli hallerde emeklilik planlarına ilişkin olarak harcama değerlendirmesi, kârlılık analizi ve diğer aktüeryal değerlendirmeleri isteyebilir.

• Plan Tanıtım Formu: Katılımcıya yatırım kararı vermesine yardımcı olacak bir formdur. Ekinde plana ait fonları tanıtmaya yönelik fon tanıtım formu vardır.
• Emeklilik Sözleşmesi Teklif Formu: Katılımcı için, plan tanıtım formu kapsamında planın genel esaslarını, şirket için de katılımcıya ait bilgilerin oluşturulması yoluyla katılımcının plana dahil edilmesine ilişkin kabul usulünü belirleyen formdur.
• Emeklilik Sözleşmesi Metni: Katılımcının dahil olacağı plan kapsamında hak ve yükümlülüklerini belirleyen, katılımcı ve şirketin taraf olarak yer aldığı metindir.
• Emeklilik Sözleşme Metni Özeti: Grup emeklilik sözleşme metninin özetidir. Katılımcı ve emeklilik şirketinin hak ve yükümlülüklerini içerir.
• Plan Tanıtım Kitapçığı: Genel çerçevede şirket ve şirket tarafından sunulan planlara ilişkin, ağırlıklı ağırlıklı olarak da katılımcının dahil olduğu plana ilişkin bilgi içeren bir kitapçıktır.
• Bildirim Formları Kitapçığı: Tüm formların birer örneğini içeren bir kitapçıktır. Katılımcı tarafından emeklilik şirketlerine bildirim amacıyla gönderilir.
• Emeklilik Sözleşmesi Kılavuzu: Emeklilik sisteminin genel işleyişini, bir plandan diğer bir plana, bir şirketten diğer bir şirkete nasıl aktarımın gerçekleşeceğini, emekli olma koşullarını, emeklilik seçeneklerini, genel bilgiler ile birlikte katılımcının sisteme dahil olması sonucu sahip olduğu hak ve yükümlülüklere ilişkin bilgileri içeren kılavuzdur.
• Fon Tanıtım Kılavuzu: Emeklilik şirketi tarafından sunulan fonlara ilişkin açıklayıcı bilgilerin yer aldığı kitapçıktır.

Adı geçen kitapçıklar, ayrı ayrı veya bir kitapçığın bölümleri olarak hazırlanabilirler. Yukarıda belirtilen metinler ve bilgi verme niteliğindeki belgeler emeklilik sözleşmesinin ayrılmaz parçalarıdır

Emeklilik planları Hazine Müsteşarlığı'nın sıkı kontrolü altındadır. Şirketler tarafından ilk kez uygulanacak emeklilik sözleşmeleri kapsamındaki emeklilik planları Hazine Müsteşarlığı'nın onayına tabidir. Müsteşarlık, onaylanmak üzere gönderilen emeklilik planına, ilgili harcama ve kârlılık analizleri ile örnek tablolar eklenmesini isteyebilir. İlk defa uygulamaya konulacak emeklilik planları ve bu planlara ilişkin değişiklikler Hazine Müsteşarlığı'nın tasdikine tabidir.

Katılımcı, emeklilik sözleşmesinde belirtilen esaslara göre dahil oldugu emeklilik planını yılda azami dört kez degiştirebilir. Emeklilik planı degişikligine ilişkin bildirim degişiklik tarihinden en az beş iş günü once şirketlere yazılı olarak yapılır. Degişiklik talebi uygun bulunan katılımcının degişiklik tarihi itibarıyla yeni emeklilik planına geçişi yapılır. Şirket, katılımcıya degişiklik tarihini takip eden beş iş günü içinde yeni emeklilik sözleşme metnini gönderir. Katılımcının, bir yıl içinde emeklilik planı ve katkı payı dagılım oranları veya tutarlarında degişiklik yapma haklarını kullanmaları ise toplamda azami dört kez ile sınırlandırılmıştır.

Grup emeklilik sözleşmelerinde plan kapsamında yapılan değişiklikler birinci fıkrada belirtilen esaslara tâbidir. Şirket, gruba dahil olan katılımcıya değişiklik tarihini takip eden beş iş günü içinde yeni emeklilik sözleşmesi özet metnini gönderir.

Katılımcı, emeklilik sözleşmesinde belirtilen esaslara göre dahil olduğu emeklilik planını yılda azami dört kez değiştirebilir. Emeklilik planı değişikliğine ilişkin bildirim değişiklik tarihinden en az beş iş günü önce şirketlere yazılı olarak yapılır. Değişiklik talebi uygun bulunan katılımcının değişiklik tarihi itibarıyla yeni emeklilik planına geçişi yapılır. Şirket, katılımcıya değişiklik tarihini takip eden beş iş günü içinde yeni emeklilik sözleşme metnini gönderir. Katılımcının, bir yıl içinde emeklilik planı ve katkı payı dağılım oranları veya tutarlarında değişiklik yapma haklarını kullanmaları ise toplamda azami dört kez ile sınırlandırılmıştır

Emeklilik sözleşmesine taraf olmamakla beraber, emeklilik sözleşmesi süresi içinde katılımcının yaşam kaybı etmesi halinde ödeme, katılımcı tarafından belirlenen ve sözleşmede belirtilen lehdarlara yapılacaktır. Lehdarın tayin edilmemiş olduğu hallerde hak sahibi katılımcının kanunî mirasçıları olacaktır. Katılımcı, sözleşme süresi boyunca lehdarı değiştirme hakkını saklı tutabilecektir.

En az on kişinin katılımı ile toplu olarak emeklilik sözleşmesi yapılabilir. Ayrıca on kişiden az olsa dahi bir işyerinde çalışanların tamamını kapsayacak şekilde de emeklilik sözleşmesi yapılabilir. Bu tür sözleşmelere grup emeklilik sözleşmesi denilecektir. Sözleşmenin yapılmasından sonra grubun on kişinin altına düşmesi sözleşmenin geçerliliğine etkili olmayacaktır. Grup emeklilik sözleşmesine dahil olan her bir katılımcı bireysel olarak birikimlerini başka bir şirkete aktarım hakkına sahip olacaktır.

İşveren, çalışanı adına katkı payının belirli bir bölümünü veya tamamını ödemesi halinde, aralarındaki sözleşme türüne göre belirleyeceği makul, objektif ve süreklilik göstermek kaydıyla, koşullar koyabilir. Aynı işveren çalışanları adına birden fazla şirket ile anlaşma yapabilir. Bu durumda, katılımcıların aynı işverene ait grup emeklilik sözleşmeleri arasında geçiş hakkı saklıdır.

Emeklilik yatırım fonu, emeklilik şirketleri tarafından katılımcıların ödediği katkı paylarının değerlendirilmesi amacıyla SPK mevzuatına göre kurulan, portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilen malvarlığıdır.

Emeklilik yatırım fonunun mal varlığı mevzuatla belirtilen amaçlar dışında, hiç bir amaca yönelik kullanılamayacaktır. Fon mal varlığı, rehnedilemeyecek, teminat gösterilemeyecek, üçüncü şahıslar tarafından haczedilemeyecek ve iflas masasına dahil edilemeyecektir.

Şirket, farklı portföy yapılarına sahip en az üç fon kurmak zorundadır. Sermaye piyasası araçlarından oluşacak fon portföylerinde bulunması gereken Devlet iç borçlanma senetlerinin minimum oranı ile yabancı menkul kıymetlerin maksimum oranı ve portföydeki varlıkların değerlendirilmesi ve diğer konular Hazine Müsteşarlığı'nın görüşü alınarak SPK tarafından belirlenecektir.

Emeklilik yatırım fonlarının yönetiminde, uyulması gereken şartlar;

• Fonun net varlık değerinin % 10'undan fazlası bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılamaz. Ayrıca, fonun net varlık değerinin %5'inden fazla yatırım yaptığı ortaklıkların para ve sermaye piyasası araçlarının toplam tutarı fonun net varlık değerinin %40'ını aşamaz. Türkiye Cumhuriyeti tarafından ihraç veya garanti edilen para ve sermaye piyasası araçları için bu bentteki sınırlamalar uygulanmaz.
• Fon portföyüne borsada işlem gören araçların alınması esastır. Ancak borsada işlem görmesi koşuluyla, yapılan ilk ihraçlardan da para ve sermaye piyasası aracı alınabilir. Fon, hiç bir ortaklıkta sermayenin veya oy haklarının % 5'inden fazlasına, aynı emeklilik şirketine ait tüm fonlar ise toplu olarak, hiçbir ortaklıkta sermayenin ya da tüm oy haklarının %20'sinden fazlasına sahip olamaz.
• Fonun net varlık değerinin en fazla %5'i risk sermayesi yatırım araçlarına yatırılabilir. Risk sermayesi yatırım ortaklıklarına yapılacak yatırımlarda, bir üstteki sınırlama geçerli değildir.
• Fon yatırım aracı olarak, şirketin ve portföy yöneticisinin sahip olduğu yatırım araçları satın alınamaz.
• Şirketin ve portföy yöneticisinin;
  * sermayesinin %10'undan fazlasına sahip olan hissedarlarının, * yönetim kurulu başkan ve üyelerinin, * genel müdür ve genel müdür yardımcılarının, ayrı ayrı ya da birlikte sermayesinin %20'sinden fazlasına sahip oldukları ortaklıklar ile şirketin ve portföy yöneticisinin doğrudan ve dolaylı iştiraklerince çıkarılmış yatırım araçlarının toplamı, fonun net varlık değerinin %20'sini aşamaz.
• Fonun net varlık değerinin en fazla %20'si bir topluluğun (grubun) para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılabilir.
• Fonun net varlık değerinin en fazla %20'si borsa para piyasasında değerlendirilebilir.
• Fonun net varlık değerinin en fazla %10'u yatırım fonu katılma belgelerine yatırılabilir. Ancak her birine yapılacak yatırım tutarı %2'yi geçemez.
• Fon varlıklarının en fazla %10'u banka mevduat hesaplarında değerlendirilebilir. Ancak her bir bankada değerlendirilecek tutar fon varlıklarının %2'sini aşamaz.

Yatırım araçlarının fiyat hareketleri veya rüçhan haklarının kullanılması nedeniyle, yukarıda belirtilen limitleri aşması halinde otuz iş günü içinde belirtilen sınırlara getirilmesi zorunludur. Belirtilen süre içinde elden çıkartmanın imkansız olması veya zarar doğuracağının belirlenmesi halinde bu süre Kurul tarafından uzatılabilir.

Emeklilik yatırım fonu portföyü, portföy yöneticileri tarafından ilgili mevzuatta göre yönetilecektir. Emeklilik şirketleri, portföy yönetimi için, portföy yöneticileri ile mevzuata göre "portföy yönetim sözleşmesi" imzalayacaklardır.

Portföy yöneticilerinin, kurallara uygun hareket etmemeleri halinde , emeklilik şirketi, SPK tarafından uygun görülen, başka portföy yöneticileri ile hizmet sözleşmesi imzalayabilir.

Fon portföyündeki varlıklar günlük olarak aşağıda belirtilen esaslara göre değerlendirilecektir

• Portföye alınan varlıklar alım fiyatlarıyla kayda geçirilir. Yabancı para cinsinden alınan varlıkların alım fiyatı satın alma günündeki T.C.Merkez Bankası'nca belirlenen döviz satış kuru ile çarpılması ile kayda geçirilir.
• Alış tarihinden başlamak üzere portföydeki varlıklardan:
  * Borsada işlem gören varlıklar değerleme günündeki en son ağırlıklı ortalama fiyat ve oranlarla değerlenir. * Değerleme gününde, o gün için borsada alım satımı olmayan hisse senetleri son işlem tarihindeki en son ağırlıklı ortalama fiyat ve oranlarla değerlenir. Borçlanma senetleri, ters repo ve repolar ile borsa para piyasası işlemleri, son işlem günündeki günlük bileşik faiz oranı esas alınarak değerlenir. * Portföyde yer alan yabancı para birimine dayalı yatırım araçları, değerleme günü itibariyle oluşan en son fiyatlarının ilgili oldukları yabancı paranın T.C.Merkez Bankası döviz satış kuru ile çarpılması suretiyle değerlenir.
• Yatırım fonu katılma belgeleri, değerleme günü itibariyle en son açıklanan fiyatları esas alınarak değerlenir.
• Portföydeki vadeli mevduat, bileşik faiz oranı kullanılarak hesaplanan faizin anaparaya eklenmesi yoluyla değerlenir.

Bunlar dışında kalan yatırım araçları, izahnamede yer alan esaslara göre değerlenir.

Fon pay değeri, net varlık değerinin pay sayısına bölünmesi ile bulunacak. Fon payları katılımcının bireysel emeklilik hesabına aktarılacaktır.

Fon malvarlığından yapılacak harcamalara sınırlama getirilmiştir. Aşağıdaki hususlar dışında harcama yapılamaz.

• İhraç için ödenen kanuni ücret.
• Mevzuat gereği yapılması zorunlu tescil ve ilan giderleri.
• Fon portföyünün yönetimi masrafları.
• Portföydeki varlıkların nakli sırasında yapılacak sigorta ücretleri.
• Portföydeki varlıkların saklanması hizmetleri için ödenen ücretler.
• Varlıkların nakde çevrilmesi ve transferinde ödenen ücretler.
• Alınan kredilerin faizi.
• Portföye alım-satımlarda ödenen komisyonlar.
• Fonun mükellefi olduğu vergi ödemeleri.
• Bağımsız denetim kuruluşlarına ödenen denetim ücreti.
• Yatırım danışmanlığı hizmeti alınıyorsa buna ilişkin ücret.
• Kurulca uygun görülecek diğer harcamalar

• Nakit, vadeli ve vadesiz mevduat.
• Borçlanma senetleri ile hisse senetleri.
• Kıymetli madenlere ve gayrimenkule dayalı sermaye piyasası araçları,
• Repo ve ters repo işlemleri.
• Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri.
• Borsa para piyasası işlemleri.
• Yatırım fonu katılma belgeleri.
• Kurulca uygun görülen ve kamuya ilan edilen diğer para ve sermaye piyasası araçları.

Yatırım araçları, fon adına Takasbank da saklanacaktır. Ancak Takasbank her türlü para ve sermaye piyasası aracı için hizmet vermez. Takasbank dışında kalan para ve sermaye piyasası araçlarının saklanması konusunda şirket, saklayıcının erişimine olanak tanıyacak şekilde ve saklayıcı ile Kurul tarafından uygun görülmek koşulu ile bir başka saklayıcıdan saklama hizmeti alabilecektir.

Katılımcı, fona yatırım yapmadan önce emeklilik şirketi tarafından hazırlanması zorunlu olan ve katılımcının risk getiri profilini belirlemeye yönelik Katılımcı Risk Getiri Profili Formu doldurup imzalar ve bu form çerçevesinde elde edilen bilgilere göre kendisine verilen tavsiyeler doğrultusunda yatırım kararını verebilir. Katılımcı yatırım tavsiyelerine uymak zorunda değildir. Bu form, katılımcı bazında muhafaza edilecektir.

Şirket merkezinde, şubelerinde ve fon alım satımının yapılacağı yerlerde,

• Kurul'ca onaylanmış fon içtüzüğünü,
• izahname ve tanıtım formunu,
• üç aylık ve yıllık raporları,

katılımcılara vermek üzere bulundurmak ve internet sitesinde güncel şekliyle sunmak zorundadır.

Bir emeklilik şirketinde ilk kez bireysel emeklilik hesabı açtırarak sisteme girmek isteyen kişilerden emeklilik sözleşmesinde açıkça belirtilmesi şartıyla giriş aidatı alınabilir. Sistem içinde yer almış kişilerin emeklilik şirketlerini değiştirmeleri sırasında böyle bir aidatı ödemelerine gerek yoktur. Giriş aidatı azami bir yıl olmak şartıyla taksitlendirilerek de ödenebilir.

Katkı payı tutarı emeklilik planlarında belirtilen asgari katkı payından az olmamak şartı ile, talep edilen emekli aylığına ve birikim tutarına göre belirlenecektir ve emeklilik şirketiyle yapılacak sözleşmede yer alacaktır.

Emeklilik sistemine giren katılımcılar, sözleşme ile belirlenen miktardaki katkı paylarını emeklilik şirketinde açılacak hesaplarına ödeme yapmakla yükümlüdürler. Katılımcıların yapılacak sözleşme çerçevesinde sahip olacakları haklara gelince;

• Bağlı oldukları şirketçe yönetilen birden fazla fona yatırımlarını paylaştırabilirler. Katılımcının , bir yıl içindeki emeklilik planı ve fonların katkı payı dağılım oranları veya tutarlarında değişikli yapma haklarını kullanmaları ise toplamda azami dört kez ile sınırlandırılmıştır.
• Hazine Müsteşarlığınca ve Kanun'da belirtilen şartlara uygun olarak, katılımcılar emeklilik şirketleriyle yaptıkları sözleşme başlangıç tarihinden bir yıl geçmesinin ardından birikimlerini başka bir şirkete aktarma hakkına sahiptirler.

Emeklilik şirketi, bireysel emeklilik faaliyetlerinden oluşan giderlerinin karşılanması amacıyla yeterli miktarda gider kesintisi sözleşmede hüküm olması halinde yapabilecektir. Gider kesintileri giriş aidatı, yönetim gideri kesintisi , kredi kartı tahsil komisyonu ve özel hizmet kesintilerinden oluşacaktır .Portföy işletim gideri kesintisi katkı paylarından değil fon fiyatlarına yansıtılarak alınacak,ayrıca katkılardan tahsil edilmeyecektir.Bu kesintilerin hiç biri mevzuatta belirlenen sınırlamaları aşamayacaktır.

Katılımcı, katkı payını emeklilik planında kendisine sunulan fonlar arasında istediği oranlarda paylaştırabilir. Ancak emeklilik planı kapsamında dağılım oranlarına ve tutarlarına ilişkin sınırlamaların olduğu durumlarda bu sınırlar çerçevesinde fon dağılımlarını yapabileceklerdir.

Katılımcı, bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinin, emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden itibaren bir yıl geçtikten sonra, başka bir şirkete aktarılmasını talep edebilir. Aktarımda bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerin aktarılması ile sözleşmenin katılımcı açısından yürürlüğe girmesi sağlanır. Aktarımın ardından giriş aidatına tabi olmayan yeni bir emeklilik sözleşmesi akdedilir. Aktarım talebi her yeni emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden itibaren bir yıl geçmesi kaydıyla yapılır. Grup sözleşmelerinde de, bu süre, kişinin gruba dahil olduğu tarihten itibaren bir yıldır.

En az on yıllık katkı payını ödeyen 56 yaşını tamamlamış herkes bireysel emeklilik sisteminde emeklilik hakkına sahiptir. Katılımcı bu sürenin sonunda birikimlerini tamamını veya bir kısmı alabilir veya isterse mevcut şirketiyle isterse başka bir emeklilik şirketiyle kendisine maaş bağlanması için bir sözleşme yapabilir. Emeklilik şirketi, birikimin katılımcıya ödenmesi talebini veya başka bir şirketle kendisine maaş bağlanması konusunda anlaşması halinde birikimlerini hiç bir kesinti yapmadan aktarım talebini, en geç yedi iş günü içerisinde yerine getirmekle yükümlüdür.

Bireysel emeklilik sisteminden emekli olabilmek için , sisteme en az on yıl katkı payı ödenmiş olması ve katılımcının (56) yaşını tamamlamış bulunması şartları aranmaktadır.

Katılımcılar tarafından ödenecek katkı payları, ödendiği ayda elde edilen ücretin % 10'unu aşmadığı sürece (diğer şahıs sigortaları için % 5) ve katkı paylarının yıllık tutarı da yıllık asgari brüt tutarı aşmamadığı sürece gelir vergisi matrahının hesaplanmasında indirim konusu yapılabilecektir. Bakanlar Kurulu'nun %10 luk oranı %20 ye kadar artırma hakkı vardır.

Brüt ücreti 600 milyon lira olan bir kişinin Mart/2003 ayında, emeklilik şirketine 70 milyon lira katkı payı ödediğini varsayalım, o tarihte asgari ücret 306 milyon lira olsun. Bu kişinin brüt maaşının %10'u olan 60 milyonluk liralık kısım , gelir vergisi matrahının hesaplanmasında indirime tabi olacaktır. Kalan 10 milyon liranın indirimi söz konusu olamayacaktır.

Kişiler tarafından aynı dönemde (ayda) hem bireysel emeklilik katkı payı hem de şahıs sigorta primi ödenmesi durumunda bu tutarlar, belirlenmiş oranlarla, kişilerin gelir vergilerinin hesaplanması sırasında indirim konusu yapılabilecektir. İndirim konusu yapılacak katkı payı ve primler toplamının, kişinin brüt ücretinin % 10'unu ve yıllık olarak asgari ücretin (*) yıllık tutarını aşamaz. Bu oran, şahıs sigorta primleri için % 5 olarak uygulanacaktır.

Brüt ücreti 1 milyar lira olan bir kişinin Mart/2002 döneminde 120 milyon lira bireysel emeklilik katkı payı ve 60 milyon lira sağlık sigortası primi ödediğini varsayalım, o ay ki asgari ücretin brüt tutarının da 180 milyon lira olsun.

Bu kişi 60 milyonluk sağlık sigortası primi ödemektedir. Brüt aylık ücretinin (Sağlık sigortası şahıs sigortasıdır) % 5'i olan 50 milyon lirası gelir vergisinin hesaplanması sırasında indirime tabi olacaktır. Brüt maaşının ( 1 milyardı) %10 nu olan 100 milyon liradan düşüldüğünde, katkı payının indirilebilecek kısmı da, 50 milyon lira olarak hesaplanacaktır. Özetle, kişinin gelirinden indirebileceği toplam prim ve katkı payı tutarı, her koşulda, gelirinin % 10'undan (örneğimizde, 100 milyon liradan) daha fazla olamayacaktır. (*) Ocak 2003 itibari ile asgari ücret yıllık 306.000.000 TL'sıdır.

İşverenlerin, çalışanları adına emeklilik şirketlerine ödedikleri katkı payları, işverenin vergi matrahının hesaplanması sırasında gider olarak ( bordroyla ilişkilendirilmeden) indirilebilecektir. İndirim tutarı, katkı payı tutarının toplamının çalışanın, o ay ki ücretinin % 10'unu ve yıllık tutarı, brüt asgari ücretin yıllık tutarını geçemeyecektir.

Katkı payının işveren ve çalışan tarafından birlikte ödenmesine ilişkin uygulamayla örneklendirmek gerekirse; Mart /2003 döneminde, çalışan adına ödenen 200 milyon liralık katkı payının yarısını işveren karşılamaktadır. Çalışanın Mart ayındaki brüt aylığı 1.6 milyar lira, yine aynı dönemde uygulanan asgari ücretin brüt tutarı 306 milyon liradır. Doğrudan gider yazılabilecek azami tutarı 160 milyon lira, (1,6 milyar x%10) işveren bu tutarın 100 milyonunu vergi matrahının hesaplanmasında gider olarak gösterebilecektir. Çalışan ise (160-100=60) 60 milyon liralık tutarı gelir vergisi hesaplanırken indirime tabi tutabilecektir.

Ancak, Bireysel Emeklilik Kanunu'nun Geçici 1'nci maddesinde, 07.10.2001 tarihinden önce akdedilmiş şahıs sigorta poliçelerinin ilgili olduğu prim ve ödemeler için, 4697 sayılı Kanun'la yapılan değişikliklerden önceki hükümler uygulanması hükme bağlanmıştır.

Katkı payları ücretin %10 ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını geçmemek kaydıyla doğrudan gider yazılabilmektedir. Sağlık sigortası gibi diğer şahıs sigorta primleri ücret mahiyetinde olup brütleştirilmek suretiyle limitsiz olarak gider yazılabilmektedir

Yıllık gelirini beyanname ile veren bir mükellefin kendisi ve küçük çocuğu için emeklilik katkı payı ödemesi ve hayat sigortası primi ödemesi durumunda ödediği primler belli şartlar altında beyan ettiği gelirden düşebilir. Yasalara göre Emeklilik sistemine ödediği katkı paylarının, beyan ettiği gelirin % 10 unu, hayat sigortasının da %5 ini, ödediği toplam primlerin o yılki toplam brüt asgari ücreti geçmemesi şartıyla, beyan edeceği gelirden düşebilir.

Örnekle daha açık bir şekilde görebiliriz; Mükellef, kendisi ve çocuğu için emeklilik sistemine 1,6 milyar, hayat sigortası içinde sigorta sirketine 1,2 milyar ödediğini, o yıl ait gelirinin de 20 milyar olduğunu varsayalım. Aynı yıl için toplam yıllık brüt asgari ücret 3 milyar olsun. Mükellefimizin yıllık gelirinin 10'nu olan 2 milyarlık tutar için 1,6 milyarlık, ödenen katkı payı için, 400 milyonlukta hayat sigortası primi için, beyan ettiği yıllık gelirden indirim yapabilecektir.

Gelir Vergisi Kanunu'nun ilgili hükmü gereğince bireysel emeklilik şirketleri tarafından,

• on yıl süreyle katkı payı ödemeden ayrılanlara yapılan ödemeler,
• on yıl süreyle prim ödemiş olmakla birlikte, bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlara yapılan ödemeler,
• bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden yaşam kaybı, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemeler, tutarına bakılmaksızın beyan dışı bırakılması hükme bağlanmıştır.

Ancak, ilgili hükümle, emeklilik şirketlerince yukarıdaki hallerde ödenecek tutarlar üzerinden, daha sonra Bakanlar Kurulu tarafından belirlenecek oranda, gelir vergisi tevkifatı yapılması hükme bağlanmıştır. Sırasıyla %15 , %10 ve son olarak %25 istisna tutulduktan sonra kalan kısım üzerinden %5 olarak 31.12.2002 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan stopaj oranları uygulanacaktır.Stopaj üzerinden ayrıca %10 Fon Payı Kesintisi yapılacaktır.

Toplu veya düzenli periyotlarla yapılan katkılara göre, isteğe göre hemen veya daha sonra başlayan, sigortalıya veya lehdarına, ömür boyu veya belirlenmiş bir süre için yapılacak ödemelerdir. Yıllık gelir sigortasında, geri ödemeler aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık olarak belirlenebilir. Geri ödemelerden gelir vergisi kesintisi yapılmamaktadır.

Hayat sigortası poliçesini emeklilik şirketine dönüşen hayat sigortası şirketleri ile veya kurulacak emeklilik şirketine en az yüzde on payla kurucu ortak olan hayat sigortası şirketiyle yapmış sigortalıların birikimleri, talep etmeleri halinde, giriş aidatı adı altında hiç bir kesinti yapılmaksızın, tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte bireysel emeklilik sistemine devredilebilecektir.

Halen faaliyette bulunan hayat sigortası şirketlerinin sigortalılarının birikimlerinin emeklilik şirketlerine devri hangi kriterler dikkate alınrak gerçekleştirilecektir?

• Yaş
• Sigortalı olarak geçen süre
• Birikim tutarı
• Son ödenen prim tutarı
• Emeklilikte elde edilecek gelire ilişkin tahmini gelir tutarı
• Vade gelimine ya da emeklilik yaşına kalan süre
• Emeklilik yaşında makul düzeyde bir yıllık gelire sahip olacak nitelikte bir birikimin sağlanmasına yönelik ek katkı tutarı
• Plan kapsamında alınması gereken asgari katkı payı tutarı
• Birikimin veya gelirin vergi yükü

Geçiş planı kapsamında aktarım talebinde bulunan sigortalılara şirket, dahil olunacak plan ve mevcut birikimli hayat sigortası ile ilgili gerekli bildirimleri sigortalının ihtiyaçlarını göz önüne alarak yapmak, doğru ve tarafsız bilgi vermek durumundadır. Şirketin ayrıntılı olarak bilgilendirme yapmasının ardından emeklilik sistemine geçmek isteyen katılımcılardan giriş aidatı ve aktarım masraf kesintisi yapılamaz. Hazine Müsteşarlığı bu kriterleri değiştirmeye ve kapsamı genişletmeye yetkilidir.

Aktarım talebinin ve işleminin, 07.10.2006 tarihine kadar gerçekleştirilmesi koşuluyla, söz konusu birikimlerin bireysel emeklilik sistemine devri, her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.

Katılımcı, emekliliğe hak kazanmadan önce, herhangi bir zamanda, bireysel emeklilik sistemine yaptığı katkı payı ödemesine ara verebilir. Emeklilik sözleşmesinde koşullarının belirtilmesi gereken ara verme, katılımcının bireysel emeklilik sistemine giriş tarihinden kaynaklanan haklarının kaybına neden olmayacaktır.

Katılımcının katkı payı ödemeye ara vermesi halinde dahi emekli olmaya hak kazanılması için gereken sürenin hesabında katılımcının ilk emeklilik sözleşmesinin yürürlüğe giriş tarihi esas alınacaktır.

Katılımcının katkı payı ödemeye ara vermesi durumunda, emeklilik sözleşmesinde yer alması kaydıyla, dahil olduğu plana ait yönetim ve fon işletim gider kesintileri birikimler üzerinden yapılabilecektir. Birikim tutarının sıfırlanması durumunda katılımcıya durum ihbar edilecek ve şirketin katılımcı adına yapmakla yükümlü olduğu bildirimler durdurulacaktır. Bu durumda hesap pasif hale gelecektir.

Katılımcıların bireysel emeklilik sistemi içinde yer aldıkları sürenin sosyal güvenlik kurumlarında geçen süreyle ilişkisi bulunmamaktadır. Öte yandan, ödenen katkı paylarının da, sosyal güvenlik kurumlarına ödenen primlerden mahsup imkanı yoktur.